നിസാമുദ്ദീനില് നിന്ന് രാവിലെ ആറുമണിക്കുള്ള മില്ലേനിയം എക്സ്പ്രസ്സില് ഞങ്ങള് നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു. ടിക്കറ്റ് ബുക്ക് ചെയ്യുമ്പോള് വെയ്റ്റിംഗ് ലിസ്റ്റിലായിരുന്നു എങ്കിലും യാത്രക്ക് മുമ്പ് കണ്ഫേം അയി. അടുത്തടുത്ത സീറ്റുകളല്ല ഞങ്ങള്ക്ക് ഇന്ത്യന് റയില്വേ നിശ്ചയിച്ചത് എന്നതായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ വിഷമം. വണ്ടിയില് കയറിയ ഉടനെ അവള്ക്ക് കിട്ടിയ സൈഡ് ബെര്ത്തിലെ സഹസീറ്റുകാരനു ഞാന് എന്റെ സീറ്റ് ഓഫര് ചെയ്തു. അയാളത് കൂസലില്ലാതെ സ്വീകരിച്ചു. അവളുടെ സഹസീറ്റുകാരനായി അങ്ങനെ ഞാന് ചേക്കേറി. യാത്ര ആനന്ദപ്രദവും സുഖകരവുമാക്കണമല്ലോ. ഒരു സൈഡ് ബെര്ത്തില് മുഖാമുഖമിരുന്ന്, രണ്ട് ജനാലകള് സ്വന്തമാക്കി, പരസ്പരം മാറിമാറി മടിയില് തലവച്ചുകിടന്ന്, പകല്യാത്രുടെ ബോറടിമാറ്റാമെന്ന പദ്ധതിയാണ് അങ്ങനെ വിജയം കണ്ടത്. ഞങ്ങള്ക്കിരുവശവുമുള്ള യാത്രികര് നിസാമുദ്ദീനില് നിന്ന് തന്നെ കയറിക്കുത്തിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. വലത് വശത്തുള്ളവര് മലയാളികളുടെ ഒരു സംഘമാണ്. ഇരുപതിനും നാല്പ്പതിനും ഇടക്ക് പ്രായം വരുന്ന ഒരു ഡസ്സന് പേര്. ഒരാള്ക്ക് ജഡയുണ്ട്, ചിലര്ക്ക് താടിയുണ്ട്. പക്ഷെ ഭൂരിപക്ഷവും ക്ലീന്ഷേവാണ്. കയ്യിലും കഴുത്തിലും ചെമ്പ് വെള്ളി സ്വര്ണ്ണം മുതലായ ലോഹങ്ങളാല് നിര്മ്മിച്ച ഗമണ്ടന് ആഭരണങ്ങള് ധരിക്കാന് മിക്കവരും ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എല്ലാവരും കാഷായ മുണ്ടുകാര്, അരക്കുമേല് ശുഭ്ര ടിഷര്ട്ടുകാര്. ടിഷര്ട്ടിന്റെ പിന്നാമ്പുറത്തും ഇടനെഞ്ചിലും സാക്ഷാല് ബാബാ രാംദേവ് ചിരിച്ച് നില്ക്കുന്ന ചിത്രം. രണ്ട് കൂപ്പകളിലായാണവരുടെ കിടപ്പ് ഇരിപ്പ്. രണ്ട് നേരവും കുളിക്കും. ഹിമാലയ പര്യടനവും ഉത്തരേന്ത്യന് ക്ഷേത്രതീര്ത്ഥാടനവും കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുന്നവരാണെന്ന് പിന്നീട് മനസിലായി.
ഇതേ കമ്പാര്ട്ട്മെന്റില് ഞങ്ങളുടെ ഇടത് വശത്തായി മറ്റൊരു സംഘമുണ്ട്. യുവാക്കളും വൃദ്ധരുമാണ് ഉള്ളടക്കം. പത്ത് പേരുകാണും. നീണ്ട മനുഷ്യര്, ശുഭ്ര ജുബ്ബകള് പൈജാമകള് വട്ടത്തൊപ്പികള് താടികള്. ഒട്ടും മനസിലാവാത്ത ഹിന്ദിസംസാരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു അവര്. പൊതുവെ നിശബ്ദരും.
തീവണ്ടി നിസാമുദ്ദീനില് നിന്നും യാത്ര തുടങ്ങി. പാളങ്ങള്ക്കരികുപറ്റി കിലോ മീറ്ററുകള് നീളുന്ന ചേരികളുടെ ദൃശ്യങ്ങള് ഞങ്ങളുടെ വിന്റോസ്ക്രീനിലൂടെ കടന്നുപോയി. പ്ലാസ്റ്റിക് പായകള് മേഞ്ഞ കുടിലുകള്ക്ക് മുമ്പില് വള്ളി കട്ടിലുകളില് ഉറക്കചടവോടെയിരിക്കുന്ന വൃദ്ധര്, പല്ലുതേക്കുന്ന സ്ത്രീകള്, റെയില്പാളങ്ങക്കരികില് കൂട്ടമായി തൂറുന്ന കുട്ടികള്. ഞങ്ങളുടെ ഇടതുവശത്തെ നീണ്ട വൃദ്ധരുടെ ഫോട്ടോസ്റ്റാറ്റ് കോപ്പികള് പോലെയുള്ള മനുഷ്യരെയാണ് കുടിലുകള്ക്ക് മുമ്പിലും കണ്ടത്. ഒരുപക്ഷെ ഇവരും അവിടുത്തുകാരായിരിക്കും.
കണ്ണെത്താദൂരം പരന്ന് കിടക്കുന്ന വയലുകള് കണ്ട് തുടങ്ങി യാത്ര. വരണ്ടഭൂമി, പൊടിക്കാറ്റ്, തീയാളുന്ന ചൂട്. യാത്രികര് ഉണ്ണാനുള്ള നേരത്തിനായി കാത്തിരുന്നു. മൂന്നു നേരത്തെ ഉണ്ണലും അതിലേക്കുള്ള കാത്തിരിപ്പും കൂടുമ്പോഴേക്കും രാത്രിയാകും. പിന്നെ ഉറക്കം. ഇങ്ങനെ രണ്ട് ദിവസം കഴിയണം എറണാകുളത്തെത്താന്. ഉണ്ണലും അതിനിടയിലെ കാത്തിരിപ്പിനും പുറമേ അഞ്ച് നേരത്തെ നമസ്ക്കാരവുമായിരിക്കും നീളന് കുപ്പായക്കാരായ യാത്രാസംഘത്തിന്റെ പ്രധാന നേരംപോക്ക്. സമയം തെറ്റാതെ അവരത് ചെയ്തുപോന്നു. ഒരു കൂപ്പയുടെ മുഖാമുഖമായ രണ്ട് ബെര്ത്തുകളുടെ ഇടയില് വിരിച്ച് മൂത്ത കാര്ന്നോരും, ഇരു പുറത്തേയും ബെര്ത്തുകളില് ഒരോ യുവാക്കളും എന്ന രീതിയിലാണ് നിസ്കാരത്തിന്റെ അറേഞ്ച്മെന്റ്. ഒരോ മൂവര്സംഘവും നമസ്കാരിക്കുമ്പോള് മറ്റുള്ളോര് ഊഴംകാത്ത് നോക്കിയിരിക്കും, വേണ്ട സൌകര്യമൊരുക്കും. അഞ്ചാം നമസ്ക്കാരവും കഴിഞ്ഞതോടെ രാത്രിയായി. കമ്പാര്ട്ട്മെന്റിലെ യാത്രക്കാരെല്ലാം പത്ത് മണിയോടെ ബെര്ത്തുകളില് ഉറക്കം തുടങ്ങി. ഞങ്ങള് പന്ത്രണ്ട് മണിവരെ രാത്രിക്കാഴ്ചകളും കണ്ടിരുന്നു. പിന്നീടാണ് കിടന്നത്. ഒരുമണിയോടെ വണ്ടി ഏതോ പ്രധാന സ്റ്റേഷനില് നിര്ത്തിയപ്പോള് ഞാനെഴുന്നേറ്റു. നാഗ്പൂര് സ്റ്റേഷന്. കുപ്പിവെള്ളം വാങ്ങാനയി പ്ലാറ്റ് ഫോമിലിറങ്ങിയപ്പോള് നീളന്കുപ്പായക്കാരില് ഒരു പാതി അവിടെ ഇറങ്ങിയിരുന്നു. മറ്റേ പാതി യാത്ര തുടര്ന്നു.
യാത്രയുടെ രണ്ടാം ദിവസം ആന്ധാപ്രദേശില് തുടങ്ങി. വെളുപ്പിന് ബാബാ ഭക്തര് ബാബാബ്ലാക്ഷിപ്പെന്ന് ഭജനപ്പാടി. കൊട്ടും പാട്ടും കേട്ടാണ് അവള് ഉണര്ന്നത്. ഞാന് ഉണരാന് പീന്നേയും വൈകി. അപ്പോഴേക്കും ബജന കഴിഞ്ഞ് രാമദേവഭക്തര് അവിലും മലരും പഴവും കുഴച്ച് സേവിക്കുകയായിരുന്നു. ഉച്ചക്ക് മുമ്പേ വിശാഖപട്ടണമെത്തും. ഒരോ ഹൈദ്രാബാദ് ബിരിയാണി വാങ്ങാമെന്ന് ഞങ്ങള് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. അതിന് വേണ്ടിയുള്ള ഉശിരന് കാത്തിരിപ്പിലായിരുന്നു പിന്നെ. അപ്പുറത്ത് ഉച്ച നമസ്ക്കാരം നടക്കുന്നതിനിടയിലാണ് പെട്ടന്നൊരു അലര്ച്ച കേട്ടത്. അതും പച്ച മലയാളത്തില്.
"എടുത്ത് മാറ്റ്റ ബാഗ് വഴീന്ന്"
ബാബഭക്തരിലെ മൂന്നു ആജാനബാബുമാരായിരുന്നു അത്. നമസ്ക്കാരത്തിനായി സ്ഥലമൊരുക്കിയപ്പോള് നടവഴിയിലേക്ക് നീക്കി വച്ചിരുന്ന ബാഗണ് വിഷയം. പ്രാര്ത്ഥനാസംഘം ഞങ്ങള്ക്ക് മനസിലാകാത്ത ഹിന്ദിയില് എന്തൊ മറുപടി പറയുകയും, ബാഗ് ഇരിക്കുന്നിടം ഒഴിച്ചുള്ള ഭാക്കി നടവഴി ചൂണ്ടി 'ഇതുവഴി പോകാ'മെന്ന് ആംഗ്യവും കാണിച്ചു.
സങ്ങതി സത്യമാണ്. ബാഗിരിക്കുന്നത് വഴിയില് തന്നെയാണ്. പക്ഷെ അതൊരു ചെറിയ ബാഗാണ്. അതിനപ്പുറത്ത് നടക്കാനിടമുണ്ട്. അതിലൂടെയാണ് പാനിബോട്ടിലുകള് നിറച്ച ബക്കറ്റ് ഒറ്റക്കയ്യിലേന്തി എത്രയോ വെള്ളക്കാര് പോയത്. ഒരുകയ്യില് പൊള്ളുന്ന ചായക്കെറ്റിലും മറുകയ്യില് ഗ്ലാസുമേന്തി എത്രയോ ചായക്കാര് അതുവഴിപോയി. അപ്പോഴൊന്നുമില്ലാതിരുന്ന മാര്ഗ്ഗതടസ്സം ഇപ്പോഴുണ്ടായിരിക്കുന്നു.
മറുപടിയില് തൃപ്തരാവാതെ രാമദേവഭക്തര് വീട്ടും ആക്രോശിച്ചു, പച്ചമലയാളത്തില് തന്നെ.
"വഴീന്ന് ബാഗ്ട്ക്കടാ നായ്ക്കളെ, അല്ലെങ്കി ഞങ്ളെട്ത്ത് വെല്ച്ചെറിയും, അവര്ടൊരു നിസ്ക്കാരം, വണ്ടീലാപ്പൊ ഇതൊക്കെ".
ബഹളത്തിനിടയിലും മൂന്നു പേര് പ്രാര്ത്ഥന തുടര്ന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും നമസ്കാരത്തിന്റെ വേഗത കൂടി. അല്പം യാത്രികമായി. നമസ്കാരത്തിനായി ഊഴം കാത്തിരിക്കുന്നവരാണ് ബാബാഭക്തരോട് മറുപടി നല്കുന്നത്. അവര് ഭയത്തോടെ അനുസരണയോടെ വഴിയിലെ ബാഗെടുത്ത് മാറ്റി.
തൃപ്തരായ രമദേവഭക്തര് വിജയഭാവത്തോടെ മുണ്ട് കയറ്റിയുടുത്ത് ഞങ്ങള്ക്ക് മുന്നിലൂടെ കടന്ന് പോകുമ്പോള് അതിലൊരു ഭക്തന് ആരോടെന്നില്ലാതെ, എല്ലാവരും കേള്ക്കുമാറ് ആധികാരികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
"എത്ര പെണ്ണുങ്ങളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തിട്ടാ ഇബിറ്റങ്ങള് വര്ണ്ന്നറിയോ.." ബാബാഭക്തരൊഴികെ മറ്റ് യാത്രികരെല്ലാം നിശബ്ദരായി രംഗം വീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രത്യേകസാഹചര്യത്തില് അവരെല്ലാം വേഗം നമസ്കാരം പൂര്ത്തിയാക്കി. ഭയത്തിന്റെ കാര്മേഘം അവരുടെ മുഖത്തെ വിഴുങ്ങിയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. കണ്ണുചിമ്മാതെ അവരെന്തോ ആലോചിക്കും പോലെ തോന്നി. തുര്ന്നുള്ള മൂന്നുനമസ്കാരങ്ങളിലും ആ യാന്ത്രികത പ്രകടമായി. പ്രാര്ത്ഥനക്കിടയിലേക്ക് ആക്രോശിച്ചുകൊണ്ടോരു രൂപം ചാടിവീണേക്കാമെന്ന് ഭയക്കുന്നപോലെ. കണ്ണുകള് ചിമ്മുന്ന നിമിഷത്തിലെ ഇരുട്ടിനെ പോലും പേടിച്ചിരുന്നു അവര്. രാത്രി പതിനൊന്നു മണിയോടെ സേലം ജംഗ്ഷനില് അവര് ഇറങ്ങി. ഞാനപ്പോള് തലേന്ന് നാഗ്പൂരിലിറങ്ങിയ നീളന്കുപ്പായക്കാരെക്കുറിച്ചോര്ത്തു.
ഇതേ കമ്പാര്ട്ട്മെന്റില് ഞങ്ങളുടെ ഇടത് വശത്തായി മറ്റൊരു സംഘമുണ്ട്. യുവാക്കളും വൃദ്ധരുമാണ് ഉള്ളടക്കം. പത്ത് പേരുകാണും. നീണ്ട മനുഷ്യര്, ശുഭ്ര ജുബ്ബകള് പൈജാമകള് വട്ടത്തൊപ്പികള് താടികള്. ഒട്ടും മനസിലാവാത്ത ഹിന്ദിസംസാരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു അവര്. പൊതുവെ നിശബ്ദരും.
തീവണ്ടി നിസാമുദ്ദീനില് നിന്നും യാത്ര തുടങ്ങി. പാളങ്ങള്ക്കരികുപറ്റി കിലോ മീറ്ററുകള് നീളുന്ന ചേരികളുടെ ദൃശ്യങ്ങള് ഞങ്ങളുടെ വിന്റോസ്ക്രീനിലൂടെ കടന്നുപോയി. പ്ലാസ്റ്റിക് പായകള് മേഞ്ഞ കുടിലുകള്ക്ക് മുമ്പില് വള്ളി കട്ടിലുകളില് ഉറക്കചടവോടെയിരിക്കുന്ന വൃദ്ധര്, പല്ലുതേക്കുന്ന സ്ത്രീകള്, റെയില്പാളങ്ങക്കരികില് കൂട്ടമായി തൂറുന്ന കുട്ടികള്. ഞങ്ങളുടെ ഇടതുവശത്തെ നീണ്ട വൃദ്ധരുടെ ഫോട്ടോസ്റ്റാറ്റ് കോപ്പികള് പോലെയുള്ള മനുഷ്യരെയാണ് കുടിലുകള്ക്ക് മുമ്പിലും കണ്ടത്. ഒരുപക്ഷെ ഇവരും അവിടുത്തുകാരായിരിക്കും.
കണ്ണെത്താദൂരം പരന്ന് കിടക്കുന്ന വയലുകള് കണ്ട് തുടങ്ങി യാത്ര. വരണ്ടഭൂമി, പൊടിക്കാറ്റ്, തീയാളുന്ന ചൂട്. യാത്രികര് ഉണ്ണാനുള്ള നേരത്തിനായി കാത്തിരുന്നു. മൂന്നു നേരത്തെ ഉണ്ണലും അതിലേക്കുള്ള കാത്തിരിപ്പും കൂടുമ്പോഴേക്കും രാത്രിയാകും. പിന്നെ ഉറക്കം. ഇങ്ങനെ രണ്ട് ദിവസം കഴിയണം എറണാകുളത്തെത്താന്. ഉണ്ണലും അതിനിടയിലെ കാത്തിരിപ്പിനും പുറമേ അഞ്ച് നേരത്തെ നമസ്ക്കാരവുമായിരിക്കും നീളന് കുപ്പായക്കാരായ യാത്രാസംഘത്തിന്റെ പ്രധാന നേരംപോക്ക്. സമയം തെറ്റാതെ അവരത് ചെയ്തുപോന്നു. ഒരു കൂപ്പയുടെ മുഖാമുഖമായ രണ്ട് ബെര്ത്തുകളുടെ ഇടയില് വിരിച്ച് മൂത്ത കാര്ന്നോരും, ഇരു പുറത്തേയും ബെര്ത്തുകളില് ഒരോ യുവാക്കളും എന്ന രീതിയിലാണ് നിസ്കാരത്തിന്റെ അറേഞ്ച്മെന്റ്. ഒരോ മൂവര്സംഘവും നമസ്കാരിക്കുമ്പോള് മറ്റുള്ളോര് ഊഴംകാത്ത് നോക്കിയിരിക്കും, വേണ്ട സൌകര്യമൊരുക്കും. അഞ്ചാം നമസ്ക്കാരവും കഴിഞ്ഞതോടെ രാത്രിയായി. കമ്പാര്ട്ട്മെന്റിലെ യാത്രക്കാരെല്ലാം പത്ത് മണിയോടെ ബെര്ത്തുകളില് ഉറക്കം തുടങ്ങി. ഞങ്ങള് പന്ത്രണ്ട് മണിവരെ രാത്രിക്കാഴ്ചകളും കണ്ടിരുന്നു. പിന്നീടാണ് കിടന്നത്. ഒരുമണിയോടെ വണ്ടി ഏതോ പ്രധാന സ്റ്റേഷനില് നിര്ത്തിയപ്പോള് ഞാനെഴുന്നേറ്റു. നാഗ്പൂര് സ്റ്റേഷന്. കുപ്പിവെള്ളം വാങ്ങാനയി പ്ലാറ്റ് ഫോമിലിറങ്ങിയപ്പോള് നീളന്കുപ്പായക്കാരില് ഒരു പാതി അവിടെ ഇറങ്ങിയിരുന്നു. മറ്റേ പാതി യാത്ര തുടര്ന്നു.
യാത്രയുടെ രണ്ടാം ദിവസം ആന്ധാപ്രദേശില് തുടങ്ങി. വെളുപ്പിന് ബാബാ ഭക്തര് ബാബാബ്ലാക്ഷിപ്പെന്ന് ഭജനപ്പാടി. കൊട്ടും പാട്ടും കേട്ടാണ് അവള് ഉണര്ന്നത്. ഞാന് ഉണരാന് പീന്നേയും വൈകി. അപ്പോഴേക്കും ബജന കഴിഞ്ഞ് രാമദേവഭക്തര് അവിലും മലരും പഴവും കുഴച്ച് സേവിക്കുകയായിരുന്നു. ഉച്ചക്ക് മുമ്പേ വിശാഖപട്ടണമെത്തും. ഒരോ ഹൈദ്രാബാദ് ബിരിയാണി വാങ്ങാമെന്ന് ഞങ്ങള് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. അതിന് വേണ്ടിയുള്ള ഉശിരന് കാത്തിരിപ്പിലായിരുന്നു പിന്നെ. അപ്പുറത്ത് ഉച്ച നമസ്ക്കാരം നടക്കുന്നതിനിടയിലാണ് പെട്ടന്നൊരു അലര്ച്ച കേട്ടത്. അതും പച്ച മലയാളത്തില്.
"എടുത്ത് മാറ്റ്റ ബാഗ് വഴീന്ന്"
ബാബഭക്തരിലെ മൂന്നു ആജാനബാബുമാരായിരുന്നു അത്. നമസ്ക്കാരത്തിനായി സ്ഥലമൊരുക്കിയപ്പോള് നടവഴിയിലേക്ക് നീക്കി വച്ചിരുന്ന ബാഗണ് വിഷയം. പ്രാര്ത്ഥനാസംഘം ഞങ്ങള്ക്ക് മനസിലാകാത്ത ഹിന്ദിയില് എന്തൊ മറുപടി പറയുകയും, ബാഗ് ഇരിക്കുന്നിടം ഒഴിച്ചുള്ള ഭാക്കി നടവഴി ചൂണ്ടി 'ഇതുവഴി പോകാ'മെന്ന് ആംഗ്യവും കാണിച്ചു.
സങ്ങതി സത്യമാണ്. ബാഗിരിക്കുന്നത് വഴിയില് തന്നെയാണ്. പക്ഷെ അതൊരു ചെറിയ ബാഗാണ്. അതിനപ്പുറത്ത് നടക്കാനിടമുണ്ട്. അതിലൂടെയാണ് പാനിബോട്ടിലുകള് നിറച്ച ബക്കറ്റ് ഒറ്റക്കയ്യിലേന്തി എത്രയോ വെള്ളക്കാര് പോയത്. ഒരുകയ്യില് പൊള്ളുന്ന ചായക്കെറ്റിലും മറുകയ്യില് ഗ്ലാസുമേന്തി എത്രയോ ചായക്കാര് അതുവഴിപോയി. അപ്പോഴൊന്നുമില്ലാതിരുന്ന മാര്ഗ്ഗതടസ്സം ഇപ്പോഴുണ്ടായിരിക്കുന്നു.
മറുപടിയില് തൃപ്തരാവാതെ രാമദേവഭക്തര് വീട്ടും ആക്രോശിച്ചു, പച്ചമലയാളത്തില് തന്നെ.
"വഴീന്ന് ബാഗ്ട്ക്കടാ നായ്ക്കളെ, അല്ലെങ്കി ഞങ്ളെട്ത്ത് വെല്ച്ചെറിയും, അവര്ടൊരു നിസ്ക്കാരം, വണ്ടീലാപ്പൊ ഇതൊക്കെ".
ബഹളത്തിനിടയിലും മൂന്നു പേര് പ്രാര്ത്ഥന തുടര്ന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും നമസ്കാരത്തിന്റെ വേഗത കൂടി. അല്പം യാത്രികമായി. നമസ്കാരത്തിനായി ഊഴം കാത്തിരിക്കുന്നവരാണ് ബാബാഭക്തരോട് മറുപടി നല്കുന്നത്. അവര് ഭയത്തോടെ അനുസരണയോടെ വഴിയിലെ ബാഗെടുത്ത് മാറ്റി.
തൃപ്തരായ രമദേവഭക്തര് വിജയഭാവത്തോടെ മുണ്ട് കയറ്റിയുടുത്ത് ഞങ്ങള്ക്ക് മുന്നിലൂടെ കടന്ന് പോകുമ്പോള് അതിലൊരു ഭക്തന് ആരോടെന്നില്ലാതെ, എല്ലാവരും കേള്ക്കുമാറ് ആധികാരികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
"എത്ര പെണ്ണുങ്ങളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തിട്ടാ ഇബിറ്റങ്ങള് വര്ണ്ന്നറിയോ.." ബാബാഭക്തരൊഴികെ മറ്റ് യാത്രികരെല്ലാം നിശബ്ദരായി രംഗം വീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രത്യേകസാഹചര്യത്തില് അവരെല്ലാം വേഗം നമസ്കാരം പൂര്ത്തിയാക്കി. ഭയത്തിന്റെ കാര്മേഘം അവരുടെ മുഖത്തെ വിഴുങ്ങിയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. കണ്ണുചിമ്മാതെ അവരെന്തോ ആലോചിക്കും പോലെ തോന്നി. തുര്ന്നുള്ള മൂന്നുനമസ്കാരങ്ങളിലും ആ യാന്ത്രികത പ്രകടമായി. പ്രാര്ത്ഥനക്കിടയിലേക്ക് ആക്രോശിച്ചുകൊണ്ടോരു രൂപം ചാടിവീണേക്കാമെന്ന് ഭയക്കുന്നപോലെ. കണ്ണുകള് ചിമ്മുന്ന നിമിഷത്തിലെ ഇരുട്ടിനെ പോലും പേടിച്ചിരുന്നു അവര്. രാത്രി പതിനൊന്നു മണിയോടെ സേലം ജംഗ്ഷനില് അവര് ഇറങ്ങി. ഞാനപ്പോള് തലേന്ന് നാഗ്പൂരിലിറങ്ങിയ നീളന്കുപ്പായക്കാരെക്കുറിച്ചോര്ത്തു.
